Ostatnia Wieczerza Macieja Świeszewskiego

Historia niezwykłego dzieła

Obraz „Ostatnia Wieczerza” Macieja Świeszewskiego pojawił się na gdańskim lotnisku w 2016 roku. Zawisł w hali przylotów i już od ponad 10 lat wita podróżnych z całego świata, którzy przybywają do Gdańska. Jaka historia kryje się za tym - ogromnych rozmiarów - dziełem sztuki? 

Powstanie obrazu (koncepcja i realizacja)

Koncepcja realizacji wielkoformatowego dzieła, mierzącego się z motywem ostatniej wieczerzy, narodziła się w połowie lat 80. XX wieku. Artysta pracował wtedy w paryskim Luwrze nad konserwacją dzieł mistrzów XIX-wiecznego malarstwa francuskiego (Eugène Delacroix i Gustave Courbet). Do pracy nad obrazem malarz przystąpił około dziesięciu lat później. W 1995 r. specjalne płótno, na którym miał powstać obraz zostało ściągnięte z Brugii (Belgia). Mniej więcej w tym samym czasie odbyła się sesja fotograficzna w gdańskim Teatrze Wybrzeże. Kilkanaście osób zasiadło przy podłużnym stole i wcieliło w role apostołów. Niektórzy z nich pojawili się po latach na płótnie.

Świeszewski zaczął malować obraz w 1995 r. Przez następną dekadę artysta tworzył dzieło w gdańskim kościele św. Bartłomieja. Należy wyjaśnić, że autor malował z przerwami ze względu na niską temperaturę panującą w kościele w miesiącach jesienno-zimowych. Na wszystkich etapach realizacji projektu wsparcie organizacyjne zapewniała artyście Fundacja „Pro Arte Sacra”. Kierowana była przez ks. Krzysztofa Niedałtowskiego, który został uwieczniony na płótnie jako jeden z apostołów.

Jesienią 2005 r. obraz został wreszcie ukończony. Według pierwotnego planu miał być gotowy w 1997 r., na 1000-lecie Gdańska. Obraz został przetransportowany do kościoła św. Jana w Gdańsku, gdzie następnie 11 listopada 2005 r. nastąpiło oficjalne odsłonięcie. Wydarzenie zgromadziło kilka tysięcy osób i cieszyło się wielkim zainteresowaniem mediów.  

Charakterystyka i kontekst dzieła

Obraz mierzy sobie bez ramy 4,5 x 8 m. Jest to największa i najbardziej znana praca Macieja Świeszewskiego. Artysta w roli apostołów umieścił osoby publiczne, związane z Trójmiastem i przede wszystkim lokalną sceną artystyczno-kulturalną. Na płótnie zostali sportretowani w kolejności alfabetycznej: 

• Kiejstut Bereźnicki (artysta)
• Stefan Chwin (pisarz)
• Paweł Huelle (pisarz)
• Krzysztof Izdebski (artysta)
• Jerzy Kiszkis (aktor)
• Jan Kozłowski (polityk)
• Janusz Limon (lekarz)
• Jerzy Limon (szekspirolog)
• Krzysztof Niedałtowski (ksiądz)
• Aleksander Świeszewski (syn artysty)
• Jacek Tylicki (artysta)
• Władysław Zawistowski (pisarz)

Warto dodać, że na obrazie Świeszewskiego znajduje się m.in. nawiązanie do tryptyku „Sąd Ostateczny” Hansa Memlinga (1467-1473), najsłynniejszego obrazu związanego z Gdańskiem. Artysta wykorzystał twarz Chrystusa z dzieła niderlandzkiego twórcy. Jej odbicie znajduje się w talerzu umiejscowionym w centralnej części płótna.

Historia ekspozycji i obecność na lotnisku

Pomiędzy 2005 a 2016 r. obraz Świeszewskiego nie miał stałego miejsca ekspozycji. Był przez ten czas magazynowany m.in. w Gdańskim Parku Naukowo-Technologicznym. W 2006 r. powstała książka „Zawsze Ostatnia Wieczerza” ks. Krzysztofa Niedałtowskiego. Rok później Paweł Huelle sportretowany na obrazie jako jeden z apostołów napisał powieść „Ostatnia Wieczerza”, którą poświęcił obrazowi. W 2011 r. powstał film dokumentalny „Ostatnia Wieczerza” w reżyserii Sylwestra Latkowskiego. W tym samym roku obraz po raz pierwszy wyjechał z Polski. Został zaprezentowany w Królewskim Muzeum Sztuk Pięknych w Brukseli. Wystawa towarzyszyła pierwszej polskiej prezydencji w Radzie UE.

W 2016 r. po ponad dekadzie bez stałego miejsca ekspozycji obraz znalazł w końcu docelową lokalizację. 21 marca 2016 r. nastąpiło uroczyste odsłonięcie obrazu w hali przylotów Portu Lotniczego im. Lecha Wałęsy w Gdańsku. W tym miejscu można go oglądać codziennie. W 2022 r. tygodnik „Polityka” uznał obraz za jedno z dziesięciu najważniejszych polskich dzieł sztuki ostatniego trzydziestolecia (1992-2022). 

Maciej Świeszewski - artysta i pedagog

Maciej Świeszewski (ur. 1950) – artysta i pedagog. Przez całe życie zawodowe związany z Akademią Sztuk Pięknych w Gdańsku, gdzie jako profesor od ponad trzech dekad prowadzi pracownię dyplomującą. Od początku lat 90. wiceprezes Fundacji im. Daniela Chodowieckiego, założonej przez pisarza Güntera Grassa i działającej w berlińskiej Akademie der Künste.

Autor słynnych obrazów, takich jak wstrząsająca „Armenia”, kontrowersyjny „Lech” czy niepokojąca „Umarła Klasa”. Twórca poza Polską swoje prace pokazywał na wystawach m.in. w Belgii, Chinach, Stanach Zjednoczonych, Ukrainie czy Wielkiej Brytanii. Mieszka i tworzy w Gdańsku oraz rodzinnym Sopocie.

Pełna galeria „Ostatniej Wieczerzy”

Archiwalne fotografie zestawione ze współczesnymi ujęciami pozwalają spojrzeć na dzieło z różnych perspektyw - od momentu jego powstawania po obecność w przestrzeni lotniska.